Voor het uitvoeren van de RI&E is formeel geen enkele deskundigheid of ervaring vereist. Dus ook iemand die niets weet van arbeidsbelastende factoren, mag een RI&E opstellen. Vaak maakt diegene daarom maar gebruik van hulpmiddelen als tools en vinklijstjes. Of zoals deze ook wel chic heten: RI&E-instrumenten.
Instrument nooit alternatief voor deskundigheid en ervaring
Maar deze ‘instrumenten’ kunnen nooit de realiteit in alle werksituaties volledig afdekken, tenzij het eindeloos lange lijsten zijn. En dan nog bestaat de kans op het missen van bedrijfsspecifieke risico’s. Die lange lijsten hebben daarnaast het nadeel dat de invullers de vragen onnauwkeuriger beantwoorden, want ze hebben nog honderden vragen te gaan. Bovendien kan een instrument nooit een volwaardig alternatief zijn voor deskundigheid en ervaring. De kwaliteit van een onderzoek wordt immers niet bepaald door het instrument, maar door de kwaliteit van het onderzoeksteam.
Wel is wettelijk een check op de kwaliteit ingebouwd. Want in veel gevallen moet een van de drie gecertificeerde arbo-kerndeskundigen (de HVK’er, de AH’er of de A&O’er) of de geregistreerde bedrijfsarts de RI&E toetsen. Maar die toetsing rammelt ook, omdat elk van die vier disciplines de volledige RI&E op alle vakgebieden mag toetsen vanuit zijn eigen vakkennis. Dat klopt niet.
Gelukkig zijn er momenteel ontwikkelingen gaande om dit aan te passen. Maar in de praktijk is de toetsing slechts een toetsing. Die beperkt zich dan ook tot de beoordeling van de RI&E-rapportages en een bedrijfsbezoek waarbij steekproefsgewijs werkplekken worden bekeken.
Stel je voor: diagnose en behandelplan zonder medische kennis
Deze werkwijze rond de aanpak van de RI&E is merkwaardig. Laten we ons eens voorstellen dat we deze werkwijze ook in ziekenhuizen gaan toepassen. In een ziekenhuis worden diagnoses en behandelplannen opgesteld. Volgens de methode van de RI&E zouden mensen zonder enige medische opleiding, kennis en ervaring dit dan mogen doen. Dat zou ondenkbaar zijn. Een ziekenhuis dat zo te werk gaat, hoeft niet veel patiënten te verwachten. Deze werkwijze zou bovendien tot veel doden leiden.
Ik vraag mij dan ook af of de wetgever hier in het verleden de juiste keuze heeft gemaakt. Door toe te staan dat ondeskundigen zonder ervaring de verplichte RI&E uitvoeren, met achteraf een steekproefsgewijze toetsing door deskundigen. Als we de kwaliteit van de RI&E’s op een hoger niveau willen krijgen, moeten we dan niet aan de voorzijde van dit traject investeren?
Zo’n nieuwe aanpak vormt wel een extra kostenpost. Maar vinden we goede arbeidsomstandigheden nou belangrijk of niet? Als de diagnose en het behandelplan (in ons geval: de RI&E en het plan van aanpak) nu echt goed worden, verdienen deze kosten zich dan niet terug? Met minder uitval door ongevallen, ziekte en beroepsziekten en een hogere productiviteit?
Tekst | Wim van Alphen, hoger veiligheidskundige en arbeidshygiënist (PHOV)
