Op 1 januari 2024 trad de Omgevingswet in werking en daarmee ook het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Daarmee werd het aanstellen van een VDO'er verplicht.

Vanuit zijn rol als coördinator van de vakgroep Ontwerp en Omgeving houdt Duco Opdam zich al jaren bezig met het hoe en waarom van de VDO'er. Arbo stelde hem 10 vragen.

1. Wat zijn de wettelijke taken en bevoegdheden van een VDO'er?

"Alles wat buiten de hekken gebeurt, moet de VDO'er in de gaten houden. Inclusief de werkzaamheden op het raakvlak van binnen en buiten de hekken. Zoals een hijslast die over een straat beweegt of het geluid van heiwerkzaamheden. Bijvoorbeeld door met een toolbox voorlichting te geven aan bouwplaatsmedewerkers."

"De VDO'er moet aangeven welke maatregelen nodig zijn wanneer de werkzaamheden buiten de hekken komen. Dat hoeft diegene niet zelf te doen. Een VDO'er heeft primair een toetsende rol, geen uitvoerende. Helaas is er geen officiële rolomschrijving vanuit de Landelijke Richtlijn Bouw- en Sloopveiligheid (LRBSV). Dus dat moet iedereen voor zichzelf bepalen en vastleggen."

2. Bij wie leg je de rol van VDO'er neer?

"Ik pleit ervoor dat deze rol in ieder geval niet bij de hoofduitvoerder ligt. Want die heeft het veel te druk met wat er binnen de hekken gebeurt. De veiligheidskundige moet de VOD-taak ook niet op zich nemen, die zie ik in dit geheel toch meer als de regisseur. Bij een deeluitvoerder is dan een beter idee. Die heeft het net even iets minder druk dan de hoofduitvoerder, maar is wel goed op de hoogte."

3. Welke kennis en vaardigheden zijn nodig om de rol van VDO'er professioneel te kunnen vervullen?

"Om als goede VDO'er op te treden, is het van belang om de Bbl te kennen, waarin de LRBSV wettelijk is verankerd. Ook het specifieke bouwveiligheidsplan dat voor de locatie aanwezig is, moet bekend zijn bij de VDO'er. Omdat veel overleg nodig kan zijn, is het bovendien belangrijk dat de VDO'er beschikt over goede communicatieve vaardigheden en weet hoe het in de bouwwereld werkt."

4. Hoe verhoudt de VDO'er zich tot de V&G-coördinator en andere veiligheidsrollen?

"Wat mij betreft is er een nauwe samenwerking tussen al deze rollen. Maar de vraag blijft waar de verantwoordelijkheid van de ene functie precies stopt en die van de andere begint. Daarbij helpt niet mee dat een specifieke taakomschrijving voor de VOD'er ontbreekt. Die samenwerking moet je dus zelf vormgeven."

5. Welke verantwoordelijkheid draagt de veiligheidskundige rond de rol van VDO'er?

"Zoals gezegd zie ik de veiligheidskundige als de regisseur. Denk aan hoe het werkt bij een speelfilm. De regisseur verzamelt de juiste hoofdrolspelers om zich heen om de film te kunnen maken. De acteurs moeten het script uit hun hoofd kennen. De regisseur weet hoe de film eruit moet komen te zien en wat er moet gebeuren om alles in goede banen te leiden. De acteurs doen waar zij goed in zijn. Zij zorgen voor het materiaal. De regisseur zorgt ervoor dat alle verschillende fragmenten bij elkaar komen. Die houdt het overzicht. Beide rollen zijn belangrijk. Ze kunnen niet zonder elkaar. Ze moeten samenwerken voor het beste resultaat."

6. Op welk moment moet een VDO'er worden aangesteld?

"Wettelijk is een VDO'er pas verplicht bij een score van12 in de risicomatrix. Maar het invullen van de risicomatrix gebeurt vaak pas bij de uitvoering, als onderdeel van het bouwveiligheidsplan. Een gemiste kans. Want door een risicomatrix al in de ontwerpfase realistisch in te vullen, kom je met elkaar tot praktische knelpunten en gaat die matrix voor je werken."

"Het is daarom slim om ook alvast een 'VDO'er voor gunning' aan te stellen die meekijkt in het ontwerp. Later is er dan een 'VDO'er na gunning'. Dit kan overigens dezelfde persoon zijn. Het werkt net als met een V&G-coördinator ontwerpfase en een V&G-coördinator uitvoeringsfase. Als een VDO'er al in de voorfase met een architect meekijkt, voorkom je dubbel werk."

7. Welke uitdagingen en kansen zien veiligheidskundigen rond de praktische implementatie van de VDO'er in veiligheidsprocessen binnen bouwprojecten?

"Volgens mij bestaat de kans eruit dat we de VDO'er zo vroeg mogelijk in het proces integraal onderdeel laten uitmaken van het ontwerp. En dat is dan meteen ook de uitdaging."

"Elke verandering of vernieuwing vinden we moeilijk, dat is de mens eigen. In dit geval gaat het niet alleen om een nieuwe rol, maar ook nog eens om een zonder rolomschrijving. Oftewel: de rol is wettelijk verplicht, de invulling niet. Dat maakt het lastig. Als je als veiligheidskundige de regisseursrol op je neemt en de verschillende veiligheidsfuncties kunt samenbrengen, kom je een heel eind."

8. Hoe organiseer je als veiligheidskundige de samenwerking tussen de diverse spelers?

"Ten eerste is het belangrijk dat je überhaupt wéét dat de rol van regisseur van je verwacht wordt. Want daar zijn veel bedrijfsstructuren niet op ingericht. Alle spelers moeten die rol vervolgens ook erkennen. Bij het opstellen van de diverse plannen moet sprake zijn van integraliteit en collegialiteit. Daarnaast moet je niet alleen procedureel zorgen dat het certificaat aan de wand hangt, maar ook daadwerkelijk de inhoud in kunnen gaan. Weten waar je het over hebt, zodat je in bouwteamverband projecten goed kunt aanpakken."

9. Welke bestaande instrumenten zijn geschikt om omgevingsrisico's structureel mee te nemen?

"Het bouwveiligheidsplan is hier leidend. Dat plan is wettelijk verplicht. De veiligheidskundige moet hier de regisseursrol pakken en de diverse hoofdrolspelers om zich heen verzamelen, van wie de VDO'er er een is. De film is het complete integrale bouwproject. Binnen en buiten de hekken."

10. Hoe kan de veiligheidskundige aantoonbaar maken dat omgevingsrisico's voldoende zijn geïdentificeerd en beheerst?

"Wederom: het bouwveiligheidsplan. Dit plan is het toetsingsmiddel, het pressiemiddel, het sturingsmiddel. Het is het middel waar je als veiligheidskundige altijd op terug kunt vallen. 'Dit hebben we met elkaar op papier gezet. Hier heeft iedereen – gemeente, uitvoerders, veiligheidskundigen, toezichthouders – zijn krabbel onder gezet.'"

"Belangrijk hierbij: het bouwveiligheidsplan is een dynamisch document. Dus als je op de bouwplaats merkt dat er dingen anders gaan dan afgesproken, moet je dat vanuit je regisseursrol laten aanpassen in het bouwveiligheidsplan. Dit plan is je handvat, je houvast."