Stilstand merk je overal. Boeren die wel willen investeren in duurzamere stallen krijgen geen vergunning. Sommige biologische boeren keren terug naar gangbare materialen omdat niemand de afzet garandeert die ze nodig hebben. En het stikstofbeleid is verschoven naar 2035, waarmee die transitie nog veel onzekerder is geworden.
In Europa gaat het niet veel beter. De CSRD is afgezwakt, de Green Claims Directive wordt teruggetrokken (o nee, toch niet) en de ontbossingswet (EUDR) richt zich niet meer op landen die daadwerkelijk een risico vormen voor ontbossing. Ineens gelden Myanmar en Rusland als hoog-risicoland, maar worden de echte risicolanden zoals Brazilië en Indonesië volledig ontzien. Alles draait om handel en het onderhouden van relaties in een wereld vol spanningen.
Ondertussen domineerde één onderwerp de Haagse agenda: migratie. Wilders wilde zijn belofte van het ‘strengste asielbeleid ooit’ waarmaken. Maar ook hij wist dat dit vooral een sprookje voor zijn achterban was. In de praktijk draait een groot deel van de Nederlandse economie en dus ook de voedselketen op arbeidsmigranten. Zonder hen ligt de productie stil.
Voor de facilitaire sector is dit geen bijzaak”
Mijn oma van 91, die Faber een geweldige vrouw vindt, zegt vaak dat ze “niks moet hebben van die buitenlanders”. Tot ik haar uitlegde dat de gehaktbal die ze dagelijks eet er alleen is dankzij arbeidsmigranten. Zonder hen wordt die óf tien keer zo duur óf verdwijnt hij uit de winkel. En dat zou zomaar een van de redenen kunnen zijn waarom Wilders het kabinet liet klappen: hij had er niet aan moeten denken dat zijn achterban, die al klaagt over ‘verloren Nederlandse normen en waarden’, óók nog hun gehaktbal moeten opgeven.
Voor de facilitaire sector is dit geen bijzaak. Facilitair managers zijn direct afhankelijk van diezelfde voedselketen. Als duurzame landbouw en productie stokken, wordt het moeilijker om lokaal, biologisch of regeneratief in te kopen, terwijl dit steeds vaker een eis is in aanbestedingen. Als arbeidsmigranten verdwijnen, lopen ook de prijzen van dagelijkse producten en cateringcontracten op. En dan hebben we het nog niet eens gehad over klimaatverandering, die nu al de koffieprijzen stevig opdrijft.
Hopelijk zorgen de eisen in tenders ervoor dat de duurzame food- en agrisector zich toch gesteund voelt, ook zonder duidelijk beleid vanuit het kabinet of Europa. Want daarop zullen we helaas nog even moeten wachten.
