De speltheorie gaat over beslissers in situaties waarbij de uitkomst wordt bepaald door wat meerdere spelers beslissen. Belangrijk daarbij is om bij elke situatie een voorschrift voor elke speler te hebben waarbij je rekening houdt met zijn belang. Aannamen daarbij zijn dat iedere speler van elke situatie moeten leren én dat zijn keus uiteindelijk bijdraagt aan het verwezenlijken van zijn doelstelling.
De speltheorie bestaat uit verschillende onderdelen. Onderdeel 1 was het verschil tussen coöperatieve (met bindende afspraken) en niet-coöperatieve (zonder bindende afspraken) spelen. Dit verschil is voor de medezeggenschap zeer relevant. De afspraken die er van nature tussen bestuurder en or zijn (WOR-kaders) komen door verschillende oorzaken onder druk te staan.
Onderdeel 2 had te maken met de uitkomst van spelen: is er sprake van een constante som (wat de ene partij wint, verliest de andere) of een variabele som (onderhandelen kan voor alle partijen meer opleveren)?
Het onderwerp strategie stond in deel 3 van deze reeks centraal. Van belang is goed na te denken over je strategie – waarbij je bovenstaande punten meeneemt – en je te verdiepen in je tegenstander. Belangrijk is te weten wat een eenzijdige tactiek oplevert en wat de meerwaarde van samenwerking is.
Deze drie onderdelen vormen vaste elementen van elke onderhandelingssituatie met de bestuurder of andere partijen. Belangrijk is deze zaken als or na te lopen. De uitkomst van die discussies is van belang voor de strategie en het verloop van het onderhandelingsspel.
Het is de vraag wat de or aan de speltheorie heeft? Allereerst denken wij dat de reeks bijdraagt aan het inzichtelijk maken van essentiële onderdelen van een advies- of instemmingaanvraag. Bij evaluaties van een advies- of instemmingtraject liggen de conclusies vaak in de sfeer van afspraken, strategieën, tegenstanders en eigen handelen. Daarvan leren is stap één van het gebruikmaken van de speltheorie, maar van tevoren alles goed overdenken en nagaan is stap nul. Maak dus gebruik van het halfjaarlijks overleg met de bestuurder om terug te blikken op de bijdrage die de or heeft geleverd bij een adviesaanvraag. Leer ervan! Ten tweede denken wij dat de onderdelen van de speltheorie vaak onbewust een rol spelen in de wijze waarop een or een adviestraject behandelt. Ongeschreven regels uit de organisatiecultuur zijn bepalend voor het verloop van een dergelijke aanvraag. Or’s zijn geneigd altijd via dezelfde wegen hun doel te bereiken. De uitdaging is nu bijvoorbeeld om patronen inzichtelijk te maken, te doorbreken en uiteindelijk het handelen aan te passen om zo effectiever je doel te bereiken.
Belangrijk is dat ondernemingsraden inzicht verwerven in hun eigen strategische besluitvorming. Hiermee kunnen sterke kanten worden blootgelegd en wordt het mogelijk om verbeterpunten in kaart te brengen. Het trainen in het eigen onderhandelen en het collectief beslissen zijn uitdagingen die or’s niet uit de weg moeten gaan.
