<P>Nee, benadrukt Roos van Erp-Bruinsma, secretaris-generaal van het ministerie van BZK en voorzitter van de Stuurgroep Slimmer Werken, slimmer werken in de publieke sector gaat niet over meer doen met minder mensen. ‘Het is geen verkapte bezuinigingsmaatregel. Het gaat vooral over met plezier naar je werk gaan en beter je werk kunnen doen. Zeker, het moet zuiniger en de komende jaren staat ons een uittocht van medewerkers te wachten. Maar wanneer we ons alleen daarop richten zien we niet dat slimmer werken vooral betekent: beter werken.’ <br> De ideeën die tijdens het congres worden uitgewisseld zullen onderdeel vormen van de beleidsagenda Slimmer Werken van BZK, legt de voorzitter van de Stuurgroep uit. ‘We willen onze slagkracht vergroten om slimmer werken mogelijk te maken. En met de verkiezingen in aantocht is dit daarvoor een goed moment. Een effectieve en slimmere overheid, dat staat hoog op de prioriteitenlijst van alle politieke partijen. Wij kunnen de politici helpen door hen onze aanbevelingen te presenteren.'<br> 275.000 medewerkers, het is een immens getal maar dat is het aantal leerkrachten, agenten, ambtenaren, medewerkers in de zorg, dat de komende achttien jaar uitstroomt uit de publieke sector. Het zijn cijfers uit het recent verschenen rapport De Grote Uittocht waar Van Erp-Bruinsma in haar presentatie naar verwijst. ‘De meeste van deze medewerkers gaan met pensioen. En één ding is zeker: het zal niet lukken om iedereen te vervangen. Ook daarom is innovatiever werken noodzakelijk.'<br> De Stuurgroep stelt zichzelf drie doelen om slimmer werken te bevorderen: Het wegnemen van arbeidsvoorwaardelijke obstakels, het delen van best practises zodat werknemers van elkaar kunnen leren en het beter meetbaar maken van de productiviteit en effectiviteit van de publieke diensten. ‘Dat klinkt ingewikkeld maar vaak zijn de oplossingen eenvoudig. De medewerkers van ons departement hadden als grootste wens dat de ramen van ons in aanbouw zijnde 36 verdiepingen tellende gebouw open zouden kunnen. Met een kleine technologische ingreep blijkt dat ook mogelijk en dat ook nog eens binnen het budget. Kortom, soms ligt de oplossing binnen handbereik.’ </P> <P><B>Goed luisteren </B><br> Quirien van Ojen, projectleider van Astri Beleidsonderzoek – en advies, deed onderzoek naar de mate waarin binnen cao’s aandacht besteed wordt aan slimmer en effectiever werken. Die aandacht blijkt gering. Daarmee worden volgens Van Ojen de mogelijkheden die de cao biedt voor het sturen op sociale innovatie en slimmer werken door werkgevers en werknemers onvoldoende benut. En dat terwijl het wel degelijk effect heeft als er in de cao’s afspraken worden gemaakt over thema’s zoals thuiswerken, flexibele arbeidstijden of persoonlijke ontwikkelingsplannen. ‘Er ontstaat daardoor op de werkvloer meer interesse voor deze onderwerpen. De cao kan dus nog veel meer een aanjager zijn van sociale innovatie binnen bedrijfsorganisaties. Het zet werkgevers en werknemers namelijk in beweging om ermee aan de slag te gaan.’ <br> Plezier in het werk, dat behoort volgens Jenneke van Pijpen, vicevoorzitter van AbvaKabo FNV, de voornaamste associatie te zijn bij Slimmer Werken. ‘Hoe zorgen we er bijvoorbeeld voor dat ook 50- en 60-plussers, die voortaan langer moeten doorwerken, hun werk met plezier blijven doen? Hoe maken we het werk in de publieke sector zo aantrekkelijk dat we ook voldoende jonge mensen weten binnen te halen? En hoe zorgen we trouwens voor meer diversiteit in de publieke sector?'<br> Slimmer werken betekent volgens Van Pijpen in ieder geval voldoende aandacht voor de professional. ‘Er werken veel hoogopgeleide medewerkers in de publieke dienst en zij functioneren niet goed als ze onvoldoende op hun professionaliteit worden aangesproken.’ Maar slimmer werken betekent bovenal: goed luisteren naar de medewerkers. Zij weten zelf het beste wat slimmer werken is en hoe je dat het beste kunt organiseren, benadrukt Van Pijpen. ‘Negentig procent van de oplossingen rond slimmer en innovatiever werken is afkomstig van de werkvloer. Mijn boodschap is daarom om medewerkers bij sociale innovatie te betrekken. Laten we ervoor zorgen dat het vooral van henzelf vandaan komt.’ </P> <P><B>Modern leiderschap</B><br> Afsluitend vindt onder leiding van dagvoorzitter Roderik van Grieken, directeur van het Nederlands Debat Instituut, een paneldiscussie plaats waarbij ieder panellid zijn of haar idee om slimmer werken te bevorderen presenteert aan het publiek. Dat kiest uiteindelijk het volgens hen beste idee uit. Dat publiek bestaat deze dag overigens niet alleen uit mensen in de zaal. Via een videoverbinding kunnen medewerkers ook online vanachter de computer thuis of op de werkplek deelnemen aan de plenaire discussie. Bijvoorbeeld door per sms kritische vragen voor te leggen aan de panelleden. Regelmatig verschijnen er dan ook op het scherm achter de sprekers sms’jes die door voorzitter Van Grieken vervolgens aan de panelleden worden voorgelegd. <br> In totaal vijf panelleden presenteren hun beste idee. Zo pleit Maeyken Ruimers van de Dienst voor het Wegverkeer voor meer modern leiderschap. Ze constateert dat medewerkers steeds mondiger worden en zelf willen meedenken en beslissen. ‘Dat vraagt een andere rol van het management: van beheren en controleren naar meer sturen op hoofdlijnen en evaluatie achteraf. Hoe meer vrijheid en verantwoordelijkheid medewerkers ervaren, hoe meer plezier ze hebben in hun werk.’ <br> Robert Dur, hoogleraar Economie en onderzoeker van de Erasmus Universiteit, wil vooral veel en op grote schaal experimenteren met nieuwe werkvormen. ‘We weten vaak nog niet of slimmer werken ook echt werkt. De enige manier om daarachter te komen is uitproberen. En dan niet op kleine schaal, want met kleine experimenten meet je geen effecten op arbeidsproductiviteit of werkplezier. Dat lukt alleen als je op grote schaal experimenteert. Dus breng honderd scholen, vijftig gemeenten of veertig beleidsafdelingen bij elkaar, zorg voor een goede onderzoeksvraag en evalueer na twee jaar het resultaat. Pas dan weten we meer.’ </P> <P><B>Brede visie</B><br> En er zijn nog meer goede ideeën vanuit het panel. Carla van Ee, voorzitter a.i. van CNV jongeren, wil bijvoorbeeld dat vooral jonge mensen en mensen die net nieuw zijn in de organisatie bij slimmer werken betrokken worden. ‘Zij zijn nog fris en kijken op een andere manier tegen de organisatie aan.’ Annette Kraaijeveld van de Bestuursdienst Amsterdam wil stoppen met het sturen op productie en prestatie en weer teruggaan naar de beginvraag: waar doen we het voor? En Jenneke van Pijpen, het vijfde en laatste panellid, breekt een lans voor het werkoverleg. De kracht van dat overleg wordt volgens haar in organisaties onvoldoende benut. <br> Het publiek, zowel in de zaal als achter de computer, blijkt alle gepresenteerde ideeën even goed te kunnen waarderen. Want geen enkel idee krijgt van de aanwezigen nadrukkelijk de voorkeur.<br> Na afloop van de paneldiscussie presenteert Chris Sigaloff, directeur van Kennisland, de nieuwe website <A href="http://www.slimmernetwerk.nl">www.slimmernetwerk.nl</A>, een netwerk dat tot doel heeft om kennis over slimmer werken binnen de overheid te verzamelen en te verspreiden. Sigaloff benadrukt zelf dat het bij slimmer werken niet gaat om alleen ICT, Human Resource of flexibele arbeidstijden, het gaat om het gehele perspectief. ‘Bij sociale innovatie en slimmer werken hangt alles met alles samen. Wat belangrijk is, is een brede visie waarin alle verschillende onderdelen een plaats krijgen.’ </P> <P><B>Tips voor slimmer werken</B> <UL> <LI>Bestudeer best practises: hoe doen de buren het en wat kun je ervan leren? <LI>Luister naar jonge medewerkers. <LI>Betrek alle medewerkers bij sociale innovatie. <LI>Organiseer grootschalige experimenten met nieuwe werkvormen. <LI>Benut het werkoverleg. <LI>Ga weer terug naar de beginvraag: waar doen we het voor? <LI>Zorg voor modern leiderschap. <LI>Besteed voldoende aandacht aan de professional. </UL></P> <P><B>Workshop De Integrale Rijkswerkplek</B><br> Vormt ‘leren’ een onderdeel van de wereld van de geordende verhoudingen, waarin alles aan regels en protocollen gebonden is, of hoort het eerder bij de wereld van de synergie, een wereld zonder hiërarchische verhoudingen waarin werknemers vrijuit kunnen brainstormen over hun werk? Of toch eerder bij de wereld van de gemeenschappelijkheid, een wereld waarin werknemers geen eilandjes vormen maar vooral leren van elkaar? En ‘afspraak is afspraak’, wat bedoelen we daar precies mee? Gaat dat over de verhouding tussen een autoritaire leidinggevende en zijn ondergeschikten of juist over een modern manager die vertrouwt op de autonomie en professionaliteit van zijn medewerkers? <br> Het zijn zomaar wat vragen waarmee de deelnemers aan de workshop De Integrale Rijkswerkplek aan de slag mochten. Verdeeld in twee kleinere groepen en gewapend met een stapeltje kaarten met daarop trefwoorden zoals ‘leren’, ‘ondernemerschap’, en ‘afspraak is afspraak’ kregen ze de opdracht om na te denken over hoe slimmer werken is in te passen in de bedrijfsorganisatie van de toekomst.<br> ‘Het gevaar bestaat dat we teveel uitgaan van één dominante visie als we nadenken over hoe bedrijfsorganisaties er in de toekomst uit zullen zien’, legt Lex van der Loo uit van Directie Informatiseringsbeleid Rijk en Project Integrale Rijkswerkplek (DGCBR). ‘Dat is volgens ons niet de goede benadering. Wij denken juist dat een organisatie zoals de toekomstige Rijksdienst zal bestaan uit een mengvorm van verschillende organisatiemodellen. Vandaar dat we de deelnemers aan de workshop met ons wereldbeeldenmodel laten stoeien. Dat is een synthese van verschillende modellen waarmee je de bedrijfsorganisatie van de toekomst kunt beschrijven: De wereld van de geordende verhoudingen, de wereld van de prestaties, de wereld van de gemeenschappelijkheid, de wereld van de synergie. Niemand weet nog precies hoe de Rijksdienst van de toekomst eruit zal zien. Maar erover nadenken en brainstormen, dat helpt altijd. Daarmee halen we de toekomst alvast een stukje dichterbij.’ </P> <P><B>Workshop Waterschap Rivierenland</B><br> Boek via <A href="http://www.waterschaprivierenland.nl">www.waterschaprivierenland.nl</A> een rondleiding en ervaar zelf hoe het Waterschap Rivierenland slimmer is gaan werken met minder werkplekken. ‘Alleen de secretariaten hebben vaste werkplekken. Praktisch alle andere bureaus staan open voor iedereen. Ook de directie kiest iedere dag een werkplek maar afdelingen hebben wel een eigen vleugel’, vertelt Erik Kuindersma, beleidsadviseur Externe betrekkingen. <br> Medewerkers die langer dan anderhalf uur elders in gesprek zijn, horen hun bureau op te ruimen en open te stellen voor collega’s. Outlook staat altijd open zodat je op ieder moment vindbaar bent en als de telefoon gaat, nog onbekend voor wie, neem je ‘m op. Van concentratieplekken is het gebruik minimaal maar de vele informele ontmoetingsruimtes, zoals bij de koffiepunten, doen het erg goed. Voor iedere activiteit zijn er geschikte werkplekken en veel ruimtes zijn multifunctioneel in het gebruik. Zo vinden in het bedrijfsrestaurant veel overleggen plaats.<br> Kuindersma: ‘De fusie tussen diverse waterschappen en een verhuizing hebben we aangegrepen om de onderlinge integratie en communicatie en de kwaliteit van de werkomgeving goed vorm te geven. De directie is verantwoordelijk voor de handhaving van het concept en de lijnmanager voor zaken die bij zijn rol horen. Het is belangrijk dat de bureaus ’s avonds leeg en schoon zijn. Een plantje gaat dus weer mee naar huis. Een appel schillen kan, maar niet op de werkplek. De schoonmaakploeg maakt deel uit van de organisatie en werkt, ook voor een schoon gebouw overdag, vooral tijdens kantooruren. We hebben het nieuwe werkconcept samen met het personeel ontwikkeld en dat heeft voor draagvlak gezorgd.’ <br> Op de vraag van een workshopdeelnemer of de productiviteit is toegenomen, antwoordt Kuindersma dat die moeilijk meetbaar is. ‘We weten wel dat het aantal overleggen en mails is afgenomen en we kennen geen interne procedures die de productiviteit belemmeren. Ook is de tevredenheid onder ‘klanten’ en onder medewerkers gestegen.’ Zelf gaan kijken? Waterschap Rivierenland krijgt ongeveer zeventig aanvragen per jaar en ook u bent welkom. </P> Kijk voor meer informatie ook op de website van het <A href="http://www.caop.nl/trends-ontwikkelingen/trends-en-ontwikkelingen-vervolg/thema/slimmer-werken-sociale-innovatie.html?no_cache=1">CAOP</A>.