De WIA eenvoudiger? OCTAS presenteert 3 varianten

Wie snapt er nog iets van de WIA? OCTAS presenteert in een adviesrapport 3 varianten voor een eenvoudiger WIA-stelsel. In de variant 'Huidig stelsel beter' wordt het oordeel van de bedrijfsarts over de re-integratie leidend. Ook weegt diens input zwaarder bij het bepalen van de belastbaarheid van zieke werknemers.

Het advies van de Onafhankelijke Commissie Arbeidsongeschiktheidsstelsel (OCTAS) is een vervolg op de in oktober 2023 gepresenteerde probleemanalyse. Daarin schetste de commissie de complexiteit van het huidige stelsel voor alle betrokkenen.

Een belangrijk punt daarbij is de manier waarop UWV bepaalt of iemand wel of niet arbeidsongeschikt is. Zo kan het nu voorkomen dat een zieke werknemer die het eigen werk niet kan uitvoeren, toch geen recht heeft op een WIA-uitkering. Of dat twee personen met gelijke klachten en beperkingen een verschillende uitkering krijgen. Dit is voor een werknemer vaak niet te begrijpen.

3 varianten voor vereenvoudiging WIA-stelsel

'Voor mensen zonder (recent) arbeidsverleden is het huidige stelsel vooral te veel een doolhof', schrijft OCTAS in het adviesrapport. Daarom doet de commissie voorstellen om de dienstverlening te verbeteren. 'Dit zijn geen keuzes, maar minimaal noodzakelijke maatregelen om de knelpunten te verlichten.'

OCTAS presenteert verder drie varianten voor vereenvoudiging van het WIA-stelsel. Deze varianten zijn alternatieven om uit te kiezen. Wederzijds vertrouwen tussen alle betrokkenen moet daarbij het uitgangspunt zijn. Ook moeten werkgevers meer mogelijkheden krijgen om te ondersteunen bij re-integratie. Door regelgeving lopen zij nu nog tegen te veel beperkingen aan.

Bekijk ook

Aanpak achterstand WIA-aanvragen: re-integratieprikkel mag niet wegvallen

Ongeacht de gekozen variant denkt commissievoorzitter Roos Vermeij dat veel zaken simpeler kunnen door uit te gaan van het perspectief van mensen. 'Wij vinden dat mensen moeten kunnen begrijpen wat hun rechten en plichten zijn en wat hun perspectief is.'

We lichten de drie door OCTAS voorgestelde varianten hierna toe.

Variant 1: Huidig stelsel beter

‘Huidig stelsel beter’ is de eerste variant die OCTAS schetst. In deze variant gaat het stelsel niet op de schop, maar wordt het eenvoudiger gemaakt door de belangrijkste knelpunten aan te pakken. Hoe? Onder andere door:

De arbeidsongeschiktheidsdrempel te verlagen van 35% naar 25%. De arbeidsongeschiktheidsdrempel is het vereiste niveau van invaliditeit om in aanmerking te komen voor arbeidsongeschiktheidsuitkeringen. De keuringsarts en de arbeidsdeskundige van UWV bepalen dit niveau.
Het aantal regelingen te verminderen van drie naar één. Op dit moment kan een werknemer die door ziekte 65% of minder van het oude loon verdient, onder één van de drie regelingen vallen:

WGA-uitkering met minstens 35%, maar minder dan 80% arbeidsongeschiktheid
WGA-uitkering met minstens 80% arbeidsongeschiktheid, maar wel met een redelijke kans op herstel
IVA-uitkering bij 80% arbeidsongeschiktheid en weinig of geen kans op herstel

Deze drie regelingen wil OCTAS laten opgaan in één nieuwe regeling. Daarbij maakt het voor de hoogte van de uitkering minder uit of iemand de restverdiencapaciteit benut. De restverdiencapaciteit is het door de arbeidsdeskundige berekende percentage dat uitdrukt hoeveel iemand nog kan verdienen nadat die (gedeeltelijk) arbeidsongeschikt is geworden. Verdient iemand in zijn nieuwe baan meer dan dat? Dan geldt, net als nu, dat de werknemer 30% van de feitelijke inkomsten mag houden. Zo loont werken in alle gevallen, vindt OCTAS.

Oordeel bedrijfsarts is leidend

Het laatste punt van deze opsomming is een belangrijke wijziging. Want doordat het oordeel van de bedrijfsarts leidend is, kan UWV een bedrijf niet langer terugfluiten over het afgelegde re-integratietraject. Ook zal de input van de bedrijfsarts en andere medische specialisten zwaarder wegen bij het bepalen van de belastbaarheid van de zieke werknemer.

In de huidige situatie kan het UWV een loonsanctie opleggen als de verzekeringsarts oordeelt dat een bedrijf niet genoeg heeft gedaan aan de re-integratie van de werknemer. Ook al heeft dat bedrijf alle aanwijzingen van de bedrijfsarts opgevolgd.

Volgens OCTAS betekent dit allereerst minder werk voor drukbezette UWV-artsen. Daarnaast krijgen werknemers sneller duidelijkheid. Bovendien krijgen werkgevers meer zekerheid over hun re-integratie-inspanningen. Hun hangt niet langer het risico van een derde jaar loondoorbetaling boven het hoofd.

Lees ook

Loonsanctie? Achterstanden bij het UWV zijn deze werkgever niet te verwijten

Variant 2: Werk staat voorop

In de variant ‘Werk staat voorop’ ligt de nadruk op wat mensen wél kunnen, in plaats van wat ze niet kunnen. In deze variant schetst OCTAS een werkwijze waarmee eerst wordt gekeken naar de mogelijkheden van re-integratie. Deze variant is gebaseerd op de manier waarop Denemarken omgaat met arbeidsongeschiktheid.

Tijdens een periode van 3 tot 5 jaar ontvangen mensen een re-integratieuitkering. Daarmee wordt voorkomen dat zij het label ‘arbeidsongeschikt’ krijgen. Daarna volgt de arbeidsongeschiktheidsbeoordeling. Mensen bij wie re-integratie niet haalbaar blijkt, komen in aanmerking voor een arbeidsongeschiktheidseinduitkering (AO-einduitkering).

Variant 3: Basis voor werkenden

In de derde variant, ‘basis voor werkenden’, stelt OCTAS een gelijke regeling voor alle werkenden voor. Dus voor zowel werknemers als zelfstandigen. Iedereen die op de arbeidsmarkt actief is en door ziekte of gebrek moeilijkheden ervaart om een inkomen te verwerven, kan terugvallen op één regeling om in hun levensonderhoud te voorzien. Kortom: één basisverzekering voor ziekte en arbeidsongeschiktheid. Mensen zijn in veel gevallen dan niet meer afhankelijk van aanvullende toeslagen van UWV en van de bijstand.

Lees ook

Zelfstandigen - waar let je op bij het maken van arbobeleid?

De functies van beoordelaar, uitkeringsverstrekker en re-integratiedienstverlener zijn bij de uitvoerder gescheiden. De bedrijfsonderdelen hebben elk een eigen logo, website en vestiging. Zo is herkenbaar bij welk loket iemand voor welke activiteit moet zijn.

Wat gebeurt er nu met het OCTAS-rapport?

Het ministerie van SZW werkt de drie varianten met bijbehorende budgeteffecten op dit moment verder uit. Demissionair minister van SZW Van Gennip ziet de uitkomsten graag in het najaar van 2024 klaarliggen voor een volgend kabinet.